DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ THEO CHUẨN
 
                                      PGS.TS. Vũ Nho
                             Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam
 
          Trong lớp tập huấn giáo viên cốt cán ở Cà Mau ( tháng 1/2010) về  sử dụng tài liệu HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN CHUẨN KIẾN THỨC KĨ NĂNG môn Ngữ văn, có một vấn đề lí thú được đặt ra : Chúng ta đang dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn nào? Vấn đề tưởng như đơn giản, nhưng thật không dễ trả lời. Bởi vì ngay cả  những tác giả của tài liệu cũng chưa hình dung hết là mình đang viết tài liệu theo chuẩn nào. Chuẩn tối đa ư? Chắc là không phải, vì chuẩn này nếu có thì chỉ áp dụng cho các lớp năng khiếu, các lớp chuyên. Chuẩn tối thiểu ư? Có lẽ thế, vì nhiều lần mọi người nhắc đến chuẩn tối thiểu, là cái chuẩn thấp nhất mà hầu như gần 100% học sinh của tất cả mọi vùng miền đều đạt được. Nhưng nếu dạy theo chuẩn tối thiểu thì với các em học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng núi, học sinh dân tộc ít người còn chưa thạo lắm tiếng Việt là phù hợp, vậy các em ở đồng bằng, ở thị trấn, thành phố thì sao? Lẽ nào lại kìm hãm khả năng của các em trong cái khung nhỏ hẹp của chuẩn tối thiểu? Đấy là chưa kể đến một cái chuẩn khác mà những người đẻ ra chuẩn ở châu Âu thường sử dụng, nhưng Việt Nam chưa có thuật ngữ tương đương. Đó là Rule standards. Chúng tôi đề nghị tạm dịch là chuẩn thông dụng, chuẩn phổ biến. Như vậy , trước khi trả lời câu hỏi Chúng ta đang dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn nào? Cần thống nhất với nhau rằng cái gọi là chuẩn kiến thức và chuẩn kĩ năng có ba loại, hay có thể coi là ba mức độ có liên quan từ thấp đến cao. Thuật ngữ tiếng Anh là : Minimum standards ( chuẩn tối thiểu), Rule standards
( chuẩn thông dụng) và Maximum standards ( chuẩn tối đa).
          Đây là định nghĩa và ví dụ của các nhà làm chương trình châu Âu về  3 loại ( chính xác hơn là ba mức) chuẩn đó.
Chuẩn tối thiểu
¾     Thể hiện điều cần thiết và cơ bản mà mọi học sinh tại một trình độ nhất định ở một môn nhất định phải biết và nắm vững được.
¾     Thể hiện mục tiêu của giáo viên và của trường để đưa tất cả học sinh tới trình độ này
Chuẩn thông  dụng
¾     Thể hiện mức chuẩn mà một độ tuổi và trường học nhất định có thể nắm được
¾     Thể hiện  mức trung bình ( V.Nh, nhấn mạnh) mà học sinh có thể thực hiện nhiều hơn hoặc ít hơn.
Chuẩn tối đa
¾     Thể hiện trong những khả năng có thể đạt được về lý thuyết
¾     Chuẩn này ít được được định hướng trong kết quả của học sinh và được định hướng nhiều hơn ở ý nghĩa học thuật
¾     Chuẩn này thích hợp cho việc phân loại kết quả của học sinh nhưng không thích hợp cho việc giảng dạy cụ thể
 Ví dụ
Lĩnh vực nhận thức
Chuẩn tối thiểu
Chuẩn thông dụng
Chuẩn tối đa

Những điều cơ bản
Nền tảng
Chuyển đổi

Có khả năng tái hiện thông tin được giảng dạy trên lớp
Có khả năng liên kết các thông tin được dạy ở những thời điểm khác nhau và tạo thành quan hệ giữa chúng
Có khả năng nhận thức thông tin trong một tập hợp những ý tưởng mới

 
Lĩnh vực giao tiếp
Chuẩn tối thiểu
Chuẩn thông dụng
Chuẩn tối đa

Mục tiêu
Hướng tới
Suy nghĩ  phản hồi

Có khả năng trình bày ý tưởng, cảm xúc và những ấn tượng của bản thân
Có khả năng giới thiệu ý kiến của cá nhân và liên hệ chúng với những ý kiến của người khác
Có khả năng từ quan điểm của mình suy xét quan điểm của những người khác

 
( Vũ Nho, dịch từ tư liệu của GS. J. Rasmussen, trong buổi làm việc với Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam )
 
          Vậy chúng ta đã  làm chương trình và viết sách giáo khoa theo chuẩn nào? Chúng ta đã dạy và kiểm tra đánh giá theo chuẩn nào?
          Đến đây, lại phải nói về thang đo kiến thức và kĩ năng của Bloom và không thể không nhắc đến Nikko, người đã kế tục Bloom và điều chỉnh để những người thực hiện thang đo dễ dàng và rành mạch. Theo Bloom, có 6 mức độ về kiến thức từ thấp nhất đến cao nhất mà có thể đo được ở học sinh. Đó là nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá. Tiếp thu tinh thần của Bloom, Nikko chỉ rút gọn lại còn 3 mức. Đó là  nhận biêt, thông hiểu, vận dụng. Vận dụng lại chia làm hai mức nhỏ là vận dụng ở mức